Vakanüvis yazdı: Anketçilik ‘kelle saymayla’ başlamıştı

Anketçilik ‘kelle saymayla’ başlamıştı

Vakanüvis

Bir arifesinde daha anketler gündemi meşgul ediyor.

Türkiye özelinde, her seçim öncesi muhalif çevrelerin adeta bir manipülasyon vasıtasına dönüşen – daha 10 ay önce “yüzde 60’la seçilen” bir muhalif vardı – anketlerin dünyadaki geçmişi, ilk örnekleri de ilginç detaylarla dolu.

Eski Yunan’daki “tersine” anketler

“Demokrasinin ilk örneği” mitiyle anılan antik Yunan’daki “seçimlerde”, oylama öncesi tuhaf bir kamuoyu yoklaması vardı. Her seçim öncesi, kitleleri etkilemeye yoğunlaşan güç odakları, rakip grupların ekarte edilmesi için karşılıklı propaganda yürütürlerdi. Bu, “olumsuz seçim” yönteminde, erkek toprak sahibi seçmenler üzerinde, gelecek yıllarda sürgün edilmesini en çok istedikleri siyasilere dair olumsuz kamuoyu baskısı oluşturulur, seçimlerde onlara oy verilmesi istenirdi.

Devrin medyası gibi çalışan şair ve yazarlar da hangi gruba yakınlarsa karşı gruptakilere yönelik hicivler kaleme alır, nutuklar atarlardı. Bu “anketlerdeki” isimler de çoğunlukla kırık çömlek parçalarına isim yazılarak yapılan seçimlere yansırdı. Seçimleri “kazanan” siyasetçi ve bürokratlar sürgün edilirdi.

Damlara çıkıp, mitinge katılanların kellerini sayarlardı

Dünyayı, bugünkü anlamında anketle tanıştıran ülke ise ABD’ydi. Yeni devletin kurulmasından yaklaşık bir asır sonra yapılan yasal düzenlemelerle seçimlere katılacak kitlelere peyderpey (kölelere, kadınlara vb) haklar verildikçe, seçimlere ilişkin “ön bilgiler” de önem kazanmaya başlamıştı. Pew Araştırma Merkezi’nden Scott Keeter, “Kamuoyu Yoklamasının Temelleri” başlıklı makalesinde, “anket” kelimesinin “kafa” kelimesiyle aynı olduğunu anlatmıştı. Kelimenin bu eşanlamlı oluşu, Batı dillerindeki, “Birine veya bir şeye yakından bakmak, incelemek, araştırma, sayma” gibi anlamları da taşımasıyla alakalıydı.

Anketin bugün bilinen anlamında kullanılması ise yaklaşık 1,5 asır önce ABD’de görülmüştü. Kitlelerin beklentilerine uygun politikalar geliştirilmesi amacıylamitinglere katılan kalabalıkların, konuşmalara verdiği tepkiler anlaşılmaya çalışılıyordu. Aşağıda yer alan, 1870’lerde Nebraska’daki bir siyasi mitingdeki fotoğrafta görüldüğü gibi, alandaki uygun bir binanın üzerine çıkan “anketörler”, hatibin konuşmasındaki değişik bölümlere insanların verdiği tepkileri – olabildiğince – tek tek belirlemeye, “Yaklaşık 100 kişi alkışladı, 50 kişi tepkisiz kaldı, toplananların yarısı homurdandı” gibi ifadelerle oldukça zor bir işi kotarmaya çalışıyorlardı.

Sadece zenginlere sorunca çuvallayan anket

İlerleyen yıllarda ABD’deki anket çalışmaları, giderek kurumsallaşmaya başlamıştı. Ortaya çıkan anket şirketleri içerisinde Literary Digest dergisi / anket şirketi, kısa sürede rakiplerine fark atmıştı. Birkaç seçimi isabetli tahmin eden Literary Digest, bu başarıların sarhoşluğuyla giderek “örneklem”e dikkat etmeyince, şirketin sonu da gelecekti. Literary Digest, insanlardan, 1936 başkanlık seçimlerinde kime oy vermeyi planladıklarını söylemelerini isteyen 10 milyon oy pusulası göndermiş, 2,4 milyon cevabî pusula almıştı. Şirket, başkan adayı Alf Landon’un diğer aday ve Başkanı Franklin Roosevelt’i yüzde 57’ye karşılık yüzde 43 oranında yeneceğini tahmin etmişti.

Seçimler yapılıp, oylar sayıldığında ise Roosevelt yüze 62, rakibi Landon ise yüzde 37 oy almıştı. Literary Digest anket şirketi bu fiyaskodan iki yıl sonra, 1938’de piyasadan çekilecekti. Durumu analiz eden uzmanlar, şirketin daha kolay ulaşılır oldukları için zenginleri tercih etmesinin büyük hata olduğunu belirlemişti. Literary Digest, denekleri belirlemek için telefon numaraları, sürücü kayıtları ve şehir kulübü üyeliklerinden oluşan listeleri kullanıyordu. Ancak 1936 yılı, ekonomik buhranın doruğa çıktığı yıldı. O zamanlar telefonlar, arabalar ve şehir kulübü üyelikleri yalnızca zenginlerde vardı. Zenginler ise seçilirse düşük gelirlileri önceleyen politikalar uygulayacağını taahhüt eden Roosvelt’e soğuk bakıyordu. Özetle varlıklı kesim kaybedecek adaya oynamıştı.

Anketçilerdeki yapısal sorun: “Seçkin denek” arayışı

Türkiye’de sık sık tartışmalara konu olan “sessiz çoğunluğun” fikrine fazla önem verilmemesi, ABD’de son 100 yıldaki çok sayıdaki anket şirketinde de görülmüştü. Yıllar sonra süreçleri inceleyenler, bu ıskalamalara dair yığınla veri bulmuşlardı. Etkinlik ve toplantı teknolojileriyle dünya çapında organizasyonlar düzenleyen Cvent Guest’in “Tarihteki En Büyük Siyasi Anket Hataları” başlıklı (Ağustos 2019) analizinde anlatılanlara göre, şirketler birçok ankette, “beyaz, üniversite eğitimli ve dar gelirli olmayan” örneklere yöneliyordu.

Şirketler, anket evreninin olmazsa olmazı “ratgele”yi de sık sık ihmal ediyorlardı. Sorunu sahada daha da büyüten ise genelde üniversite öğrencisi ya da mezunu olan anketörlerin – mesleğin kurallarına hiçe sayarak – kendilerine yakın gördükleri / kendilerini özdeşleştirdikleri kesimlerden daha fazla veri toplamalarıydı. Ayrıca, siyahîlere – hele de o yıllarda – mesafeli duran “beyaz, genç, üniversiteli” anketör gerçeği de bir başka sorundu.

Kurmaca anketlere medya desteği

1948 ABD başkanlık seçimlerinde de New York valisi olan Thomas Dewey ile Başkan Harry S. Truman arasındaki mücadelede – Gallup da dahil – üç büyük şirket (Roper, Archibald) vali Dewey’in yüzde 44’e karşı yüzde 49’la kazanacağını öngörmüş ama tam tersi oranlarla zafer Truman’ın olmuştu. Hata gene aynıydı, Dewey’i önde gösteren anket şirketleri / anketörler, en fazla telefon ile görüşmelere yönelmişlerdi. O yıllarda ev ya da işyerlerinde telefonu olanlar ise orta ve üst gelir grubuydu. “Seçkinci anketçiler”, bir kez daha “sessiz çoğunluğu” ıskalamışlardı.

Kampanya boyunca tarafgir anketlerle canı sıkılan Truman, seçim gecesi, aylarca asılsız anketlere medyatik destek veren Chicago Daily Tribune gazetesinin erken baskısını havaya kaldırıp, “Dewey Truman’ı Yendi” manşetini gülerek göstermişti. Aynı hata 1952 seçimlerinde de görülmüştü. Anket şirketlerinin “kaybedecek” dediği Cumhuriyetçi Dwight Eisenhower, Demokrat Adlai Stevenson’a (yüzde 44) karşı yüzde 55 oy oranıyla kazanmıştı.

ABD’de, kendilerini “daha eğitimli” sayan Demokratlar’a göre anketler hazırlayan şirketlerin bir başka çuvallaması da 1980’de olmuştu. Seçim öncesi çok sayıda ankette Demokrat Başkan Jimmy Carter önde gösterilmiş ancak eski aktör Cumhuriyetçi Ronald Reagan yüzde 50’lik oy oranıyla (1984’te ikinci kez seçilecekti) ipi göğüslemişti. Carter ise yüzde 41’de kalmıştı. Kampanya sürecinde, ABD’nin basının önde gelen kuruluşları sık sık Regan’a karşı Carter’ı üstün gösteren karikatürler yayınlamıştı.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
setrabet
slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
maltcasino
milanobet
milosbet
mobilbahis
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
betebet
betexper
betine
bet
betkolik
betkom
betlike
betmatik
betnis
betonred
bahisal
bahiscom
bahsegel
baymavi
baywin
1xbet/a>
7slot
akcabet
aresbet
asyabahis
bahigo
bahis1000
vevobahis
kingbetting
anadolucasino/a>
goldenbahis
betticket
betovis
casinoper
kartal escort
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
Çekmeköy Escort